LQ Nedir?

Bu kelime ne ola ki?..

El yazması Osmanlıca metin okuyanların sık sık başına gelir.

Kelime ya çok karışık yazılmıştır, mürekkep dağılmıştır, kağıdın o kısmı katlanmıştır, veyahut yanma yırtılma gibi maddi bir hasar vardır. Bir kelimenin bazı harflerinin okunup bazılarının okunamaması probleminin arkasında pek çok sebep olabilir.

Şimdiye kadar bu sorunun çözümü ile ilgili bir çalışmaya rastlamadığım için bu projeyi geliştirmeye karar verdim.

Mevcut lûgatlar, sadece sondaki harfleri okuyamadıysanız yardımcı olabiliyorlardı. Ancak baştan bir iki harf okunamıyorsa, yahut ortalarda birden fazla harfe karşılık gelme ihtimali olan şekiller varsa, kelimenin ne olduğunu tahmin etme noktasında hiçbir işe yaramıyorlardı.

LexiQamus işte tam bu noktada devreye giriyor. Özel bir yazılım vasıtasıyla, kelimenin değişik kısımlarına girdiğiniz harfleri ve okuyamadığınız kısımları esas alıp, bu şartları sağlayan sonuçların listesini size veriyor. Normal şartlar altında devâsâ lûgatları tarayarak günlerce bulamayacağınız kelimeyi bir çırpıda bulabilmenizi sağlıyor.

Bulma işlemi tamamlandıktan sonra, kelimenin üzerine tıklandığı vakit; Yazma Eserler Kurumu tarafından araştırmacıların istifadesine sunulan Kamusu'l-Muhit Lugatı'nın, Kubbealtı Akademisi tarafından hizmete açılan Kubbealtı Lugatı'nın ve son olarak da osmanlicasozlukler.com adresinin linkleri bir kutu içinde listeleniyor. Böylece ziyaretçiler bu linklere tıklayarak tesbit ettikleri kelimenin anlamına muhtelif lugatlardan bakabiliyorlar.

Projenin arka planına değinecek olursak, bu çalışma için James Redhouse'un 1890'da yayınladığı Osmanlıca - İngilizce Lexicon'unda yer alan 150 bin civarında kelime ve kelime öbeğinin tamamı tek tek yazılmak suretiyle bilgisayara aktarıldı. Ayrıca, osmanlicasozlukler.com adresinde bulunan aşağıdaki lûgatlarda geçen maddeler veritabanına dahil edildi:

 

  1. 1. Kamus-ı Türki: Şemseddin Sami Efendi, (1901)

  2. 2. Lûgat-ı Naci: Muallim Naci Efendi, (1894)

  3. 3. Kamus-ı Osmani: Mehmed Salahi Bey, (1905)

  4. 4. Lûgat-ı Remzi: Doktor Hüseyin Remzi Bey, (1887)

  5. 5. Lehçe-i Osmani: Ahmet Vefik Paşa, (1876)

  6. 6. Lûgat-ı Ebuzziya Tevfik: Ebuzziya Tevfik Bey, (1888)

  7. 7. Resimli Kamus-ı Osmani: Ali Seydi Bey, (1908)

  8. 8. Lûgat-ı Cudi: Trabzonlu Cudi Efendi, (1914)

  9. 9. Mükemmel Osmanlı Lûgatı: Faik Reşat & Ali Nazım Beyler, (1902)

  10. 10. Kitab-ı Müntehabat-ı Lûgat-ı Osmaniye: Mustafa Şükrü Eyyubi Bey, (1864)

  11. 11. Yeni Türkçe Lûgat: Mehmet Bahaeettin Toven, (1924)

  12. 12. Yeni Resimli Türkçe Kamus: Raif Necdet Kestelli, Ahmet Kamil Matbaası, (1928)

  13. 13. Kamus-ı Fransevi: Şemseddin Sami, Mihran Matbaası, İstanbul, (1883) [Veritabanında 1911 versiyonu esas alınmıştır.]

  14. 14. Almanca'dan Türkçe'ye Lûgat Kitabı: Ömer Faik Bey, Ossmanieh Matbaası, İstanbul, (1898)

  15. 15. Hazine-i Lûgat-i Rumiyye ve Osmaniyye / Leksikon Elino-Turkikon: Fardi (Phardy), A. Th. - K[ostaki] J. Fo, Anatoli Matbaası, (1860)

  16. 16. A Turkish and English Lexicon: James W. Redhouse, A. H. Boyacıyan tarafından Amerikan misyonu için tab’ edildi, İstanbul, (1890) (H 1302)

  17. 17. Kamusu’l-A’lam: Şemseddin Sami Efendi, Mihran Matbaası, İstanbul, (1888-89) (H 1306)

  18. 18. Memalik-i Osmaniye’nin Tarih ve Coğrafya Lugatı, Ali Cevad Bey, Mahmut Bey Matbaası, İstanbul, (1895-96) (H 1313)

  19. 19. Lugat-ı Tarihiyye ve Coğrafiyye: Yağlıkçızade Ahmed Rıfat Efendi, Mahmut Bey Matbaası, İstanbul, [Cilt I, II, 1883-84 (H 1299); Cilt III, IV, V, 1884-85 (H 1300)]

 

Bu vesileyle mezkur siteyi faaliyete geçirerek lûgatların bir araya getirilmesi noktasında Osmanlı Türkçesi'ne en büyük katkıyı yapan, ve veritabanının LQ'da kullanılmasına izin veren, İhya Osmanlıca Sözlük çalışmalarının yürütücüsü Yakup Çağdaş Bey'e özellikle teşekkür etmek isterim.

Hasılı, çözmeye çalıştığınız kelime yaklaşık yüz yetmiş yedi bin hücreyi içeren muazzam büyüklükteki bir veritabanında aranıyor.

Bu kısaca şu demek: Aradığınızı burada bulamamanız neredeyse imkansız.

Girdiğiniz harflerin doğru olup olmadığını lütfen bir kere daha teyid edin:)

Ahmet Abdullah Saçmalı
Doktora Adayı
Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler
Durham Üniversitesi, İngiltere
Osmanlıcayla ilgilenir

Teşekkür:

Öncelikle bu projeyi tasarladıktan sonra hayata geçmesi noktasında beni yüreklendiren, maddi manevi destek veren ve birlikte yol yürüdüğümüz dostum Ali Bengü'ye ve sitenin oluşum sürecinde görüş, kanaat ve tenkidlerini esirgemeyip destek olan bütün arkadaşlarıma teşekkürü bir borç bilirim.

Web sitesinin hem yazılımını hem de tasarımını yaparak, ilim dünyası için kritik ehemmiyette olan bu projenin hayata geçmesinde çok büyük pay sahibi olan Tahir Karaca Bey'e hassaten teşekkür ederim. Hem nazımı çekti, hem de ortaya bir sanat eseri çıkardı.

Bu sitenin ortaya çıkmasında belki de en kritik kişi küçüklüğümüzden beri bizleri kitap okumaya yönlendiren, bilmediğimiz kelimeleri sorduğumuz vakit ısrarla lûgattan bakmamızı isteyen, böylece ta o yıllardan bu yana lisan ve kelime sevgisini çocuklarına işleyen babam Ahmet Maraşlı'dır. Altı yaşımda Osmanlıca derslerini ilk defa ondan aldım. Kendimizi bildiğimizden beri ise düşünce üretmeye, orijinal ve kısa yollar bulmaya bizleri teşvik etti. Bütün bu emekleri olmasaydı, çok muhtemelen ne etimolojiye böyle merakım olacaktı, ne de LexiQamus gün yüzüne çıkacaktı.

  

© 2016 Her hakkı saklıdır. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz.
0.006 sn.